1. Tóm tắt cơ hội đầu tư

Cơ hội đáng chú ý nhất của ngành bán dẫn Việt Nam hiện nay không nằm ở việc lao vào xây nhà máy chế tạo chip quy mô lớn, mà nằm ở những mắt xích phụ trợ đang thiếu hụt quanh khâu lắp ráp, đóng gói và kiểm thử chip (OSAT/ATP). Nói cách khác, Việt Nam đang tăng tốc rất nhanh ở phần “nhà máy vận hành”, nhưng phần “hệ sinh thái phục vụ cho nhà máy vận hành” vẫn chưa phát triển tương xứng. Chính khoảng trống đó mới là nơi doanh nghiệp nước ngoài, đặc biệt là doanh nghiệp Nhật, có thể vào thị trường nhanh hơn, thực tế hơn và ít tốn vốn hơn.

Các chỉ dấu thị trường cho thấy đây không còn là một câu chuyện mang tính định hướng dài hạn, mà đã chuyển sang giai đoạn triển khai thực tế. Doanh thu ngành bán dẫn Việt Nam đạt 18,7 tỷ USD năm 2024, vốn FDI bán dẫn lũy kế đạt 11,6 tỷ USD với 174 dự án, số nhà máy lắp ráp, đóng gói và kiểm thử chip (OSAT) đang vận hành tiếp tục tăng, trong khi mục tiêu đến năm 2030 là hình thành 10 nhà máy. Nhưng phía sau bức tranh tăng trưởng đó là một nghịch lý rất rõ là nhiều đầu vào quan trọng như khí đặc chủng (specialty gases), hóa chất ướt (wet chemicals), hạ tầng phòng sạch (cleanroom), dịch vụ bảo trì - sửa chữa - vận hành (MRO) và đào tạo kỹ sư vẫn còn phụ thuộc lớn vào nguồn cung bên ngoài.

Đây là thời điểm đáng chú ý vì thị trường đã đủ lớn để tạo ra nhu cầu thật, nhưng vẫn còn đủ sớm để người đến trước xây vị thế. Với doanh nghiệp Nhật Bản, điểm phù hợp không nằm ở việc cạnh tranh bằng quy mô vốn hay giá thấp, mà ở khả năng cung cấp giải pháp ổn định, đúng chuẩn, có chiều sâu kỹ thuật và tạo niềm tin dài hạn với khách hàng công nghiệp. Đứng trên góc độ đầu tư, đây là nhóm cơ hội nên khảo sát sâu ngay và, với một số ngách phù hợp, nên tham gia sớm.

Bảng 1. Quy mô và tăng trưởng của thị trường bán dẫn Việt Nam giai đoạn 2020 - 2025

Đơn vị tính: tỷ USD

Nguồn: Mordor Intelligence, GTJASVN Research, và MPI Vietnam

Bảng 2. Xuất nhập khẩu điện tử của Việt Nam giai đoạn 2020 – 2025

Đơn vị tính: tỷ USD

Ghi chú: 2024 thấp hơn 2023 ở tổng do điều chỉnh phân loại. Linh kiện máy tính/bán dẫn tăng mạnh 27% - 48%.

Nguồn: www.vietnamnews.vn; www.en.vietnamplus.vn; www.tradeimex.in. 

2. Vì sao thị trường này đáng quan tâm 

Điểm khiến thị trường bán dẫn Việt Nam trở nên đáng quan tâm ngay lúc này là vì nhiều động lực đang cùng hội tụ, chứ không phải chỉ có một yếu tố tăng trưởng đơn lẻ.

Thứ nhất là xu hướng cung - cầu đang lệch pha theo hướng có lợi cho nhà cung cấp phụ trợ. Các dự án sản xuất, đặc biệt ở mảng lắp ráp, đóng gói và kiểm thử chip (OSAT), đang đi nhanh hơn tốc độ hình thành chuỗi cung ứng nội địa. Điều đó có nghĩa là nhà máy có thể xây xong, dây chuyền có thể đi vào vận hành, nhưng nhu cầu về khí, hóa chất, vật tư phòng sạch, dịch vụ đo lường, hiệu chuẩn, xử lý môi trường hay hỗ trợ kỹ thuật vẫn chưa có đủ nhà cung cấp tại chỗ đáp ứng được tiêu chuẩn cần thiết. Đây là kiểu mất cân đối thường tạo ra cơ hội thị trường rõ nhất, tức là cầu đã hiện hữu nhưng cung vẫn còn mỏng.

Thứ hai là chính sách đang dịch chuyển theo hướng cụ thể và dễ hành động hơn. Việt Nam đã ban hành chiến lược quốc gia cho ngành bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn 2050; đồng thời triển khai các gói ưu đãi thuế, hỗ trợ đầu tư và miễn thuế nhập khẩu đối với một số máy móc, thiết bị và nguyên liệu phục vụ sản xuất công nghệ cao. Điều đáng nói là môi trường chính sách hiện nay không chỉ còn dừng ở mức “khuyến khích”, mà đã bắt đầu tạo thành khung hỗ trợ tương đối rõ cho các doanh nghiệp muốn tham gia chuỗi giá trị.

Thứ ba là bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang mở thêm dư địa cho Việt Nam. Trong giai đoạn các doanh nghiệp quốc tế đẩy mạnh đa dạng hóa sản xuất ngoài Trung Quốc, Việt Nam nổi lên như một điểm đến vừa có tính cạnh tranh về chi phí, vừa có ổn định tương đối về môi trường đầu tư. Với doanh nghiệp Nhật, yếu tố này càng đáng chú ý hơn khi quan hệ hợp tác Việt Nam - Nhật trong lĩnh vực bán dẫn đang được thúc đẩy ở cả cấp chính phủ lẫn cấp tổ chức xúc tiến đầu tư. Nói cách khác, đây không phải chỉ là thời điểm thị trường “có tiềm năng”, mà là thời điểm mà cửa vào thị trường đang mở ra với điều kiện tương đối thuận lợi.

Bảng 3. Chính sách & ưu đãi của chính phủ Việt Nam

Nguồn: www.e.theleader.vn; www.en.vietnamplus.vn; www.vietnam-briefing.com; www.english.luatvietnam.vn. 

3. Cơ hội thật sự nằm ở đâu trong thị trường Việt Nam

Nếu chỉ nhìn vào quy mô thị trường bán dẫn, nhà đầu tư rất dễ bị cuốn vào những con số lớn nhưng lại khó nhìn ra điểm vào thực tế. Điều quan trọng hơn là xác định đúng nơi dòng tiền có thể hình thành sớm, đều và bền.

Hiện tại, phần hấp dẫn nhất của thị trường Việt Nam nằm ở các mắt xích phục vụ trực tiếp cho nhà máy đang vận hành. Đó là những mảng mà khách hàng phải mua đều đặn, sử dụng liên tục và không thể thay thế bằng sản phẩm kém chất lượng. Nhóm điển hình gồm khí đặc chủng (specialty gases), hóa chất ướt (wet chemicals), vật tư và hạ tầng phòng sạch (cleanroom), cùng các dịch vụ bảo trì - sửa chữa - vận hành (MRO). Đây là những ngách không quá ồn ào về truyền thông, nhưng lại rất sát với nhu cầu thực và có logic doanh thu rõ ràng: nhà máy càng mở rộng, nhu cầu càng tăng; công suất càng cao, mức độ phụ thuộc vào nhà cung cấp càng lớn.

Nhóm cơ hội thứ hai nằm ở các dịch vụ kỹ thuật có rào cản chuyên môn và tiêu chuẩn cao. Có thể kể đến đo lường - hiệu chuẩn (metrology/calibration), an toàn - sức khỏe - môi trường (EHS), xử lý khí thải, và tích hợp tự động hóa cho nhà máy. Đây là các mảng mà doanh nghiệp không chỉ bán sản phẩm, mà bán cả năng lực kỹ thuật, độ tin cậy vận hành và khả năng đáp ứng chuẩn công nghiệp. Trong bối cảnh nhiều nhà máy tại Việt Nam đang tăng tốc đầu tư nhưng thị trường dịch vụ kỹ thuật chất lượng cao vẫn còn mỏng, đây là nhóm ngách có khả năng tạo biên lợi nhuận tốt hơn so với mô hình phân phối đơn thuần.

Bảng 4. Chỉ số nhu cầu dịch vụ phụ trợ

Nguồn: www.vneconomy.vn; www.6wresearch.com; www.trendforce.com; www.news.tuoitre.vn. 

Nhóm cơ hội thứ ba là nhân lực và đào tạo. Việt Nam hiện có khoảng 15.000 kỹ sư bán dẫn, trong khi mục tiêu đến năm 2030 là 50.000 người. Khoảng thiếu hụt 35.000 kỹ sư không chỉ là một nút thắt phát triển ngành, mà còn là một thị trường B2B thực sự cho các mô hình đào tạo kỹ thuật, thiết bị phòng lab, công cụ mô phỏng, chương trình nâng chuẩn giảng viên và dịch vụ cung ứng kỹ sư kỹ thuật cao. Với doanh nghiệp Nhật, đây là một hướng vào thị trường khá thông minh: không cần vốn quá lớn, tạo được quan hệ lâu dài, và có thể trở thành bàn đạp để bán thêm sản phẩm hoặc dịch vụ công nghiệp trong giai đoạn sau.

Bảng 5. Nhân lực và đào tạo nhân lực của Việt Nam

Nguồn: www.vietnamnews.vn; www.mpi.gov.vn; www.beta-en.mic.gov.vn. 

Bảng 6. So sánh chi phí lao động kỹ thuật giữa Việt Nam và các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á tại năm 2025

Nguồn: www.talentnetgroup.com. 

Về mặt địa lý, thị trường Việt Nam không nên được nhìn như một khối thống nhất. Bắc Ninh hiện là điểm nóng của hoạt động sản xuất và đóng gói chip, phù hợp với các mô hình cung ứng vật tư, hóa chất, khí và dịch vụ kỹ thuật tại chỗ. TP.HCM, đặc biệt khu công nghệ cao, lại nghiêng hơn về phía thiết kế chip, nghiên cứu phát triển, dịch vụ công nghệ và kết nối hệ sinh thái. Bắc Giang, Thái Nguyên và Bình Dương là những điểm đến đáng chú ý tiếp theo, phù hợp với chiến lược mở rộng hiện diện sau khi doanh nghiệp đã có khách hàng trụ cột.

Bảng 7. Hạ tầng và khu công nghiệp phục vụ cho ngành bán dẫn

Nguồn: www.en.baobacninhtv.vn; www.en.vietnamplus.vn; www.theinvestor.vn; www.trendforce.com. 

Nếu chia theo thời hạn, cơ hội ngắn hạn hiện nằm ở các mảng phụ trợ quanh lắp ráp, đóng gói và kiểm thử chip (OSAT). Cơ hội trung hạn nằm ở các phân khúc sâu hơn như hóa chất cao cấp, nước siêu tinh khiết, hỗ trợ kỹ thuật front-end khi các dự án thế hệ tiếp theo hình thành. Còn với tài nguyên đất hiếm, đây là cơ hội dài hạn mang tính chiến lược, nhưng chưa phải là điểm vào phù hợp với phần lớn doanh nghiệp muốn có doanh thu trong ngắn hạn.

4. Vì sao cơ hội này phù hợp với doanh nghiệp Nhật Bản

Doanh nghiệp Nhật phù hợp với cơ hội này không phải theo kiểu “nước nào mạnh công nghệ thì cũng có thể vào”, mà vì thế mạnh cốt lõi của họ trùng rất sát với những gì thị trường Việt Nam đang thiếu.

Thứ nhất, các nhà máy bán dẫn và điện tử công nghệ cao không mua hàng chỉ dựa vào giá. Họ mua dựa trên độ ổn định, khả năng truy xuất, hồ sơ chất lượng, tiêu chuẩn an toàn và năng lực phản ứng kỹ thuật khi phát sinh sự cố. Đây chính là sân chơi mà doanh nghiệp Nhật có lợi thế tự nhiên. Trong những mảng như khí đặc chủng (specialty gases), vật tư phòng sạch (cleanroom), thiết bị đo lường, xử lý nước hay dịch vụ kỹ thuật, khách hàng cần một nhà cung cấp “khó lỗi”, chứ không chỉ là một nhà cung cấp “rẻ”.

Thứ hai, doanh nghiệp Nhật rất phù hợp với vai trò đối tác giải pháp hơn là chỉ bán hàng đơn lẻ. Họ có thể tham gia dưới dạng nhà cung cấp giải pháp kỹ thuật, đối tác công nghệ, đối tác đào tạo, nhà phân phối có hỗ trợ kỹ thuật, hoặc liên minh với đối tác địa phương để cung cấp dịch vụ tại chỗ. Đây là cách vào thị trường khá phù hợp với bối cảnh Việt Nam hiện nay: thị trường đủ hấp dẫn để đầu tư thời gian và nguồn lực, nhưng chưa đến mức buộc doanh nghiệp phải nhảy ngay vào một dự án vốn cực lớn.

Thứ ba, trong ngành này, “quan hệ dài hạn” không phải là khẩu hiệu, mà là điều kiện cạnh tranh thực sự. Một khi nhà cung cấp đã vượt qua vòng đánh giá và chứng minh được khả năng vận hành ổn định, khách hàng thường có xu hướng gắn bó lâu dài để giảm rủi ro vận hành. Đây là vùng mà phong cách kinh doanh của doanh nghiệp Nhật, vốn đề cao độ tin cậy, cam kết dài hạn và cải tiến liên tục, có thể phát huy rõ rệt hơn nhiều so với mô hình bán hàng ngắn hạn theo giá.

Nói ngắn gọn, doanh nghiệp Nhật không nhất thiết thắng vì quy mô lớn hơn, mà có thể thắng vì họ đúng “đề bài” hơn: đúng chuẩn, đúng quy trình, đúng kỳ vọng của khách hàng công nghiệp và đúng với giai đoạn phát triển hiện tại của Việt Nam.

5. Điều kiện thành công và rủi ro cần lưu ý

Muốn vào thị trường này thành công, điều đầu tiên là phải chọn đúng ngách. Sai lầm phổ biến là nhìn thấy tăng trưởng của ngành bán dẫn rồi cố tiếp cận quá rộng. Trên thực tế, cách vào hiệu quả hơn thường là chọn một nhóm sản phẩm hoặc dịch vụ cụ thể, bám vào một nhóm khách hàng rõ ràng, tại một địa bàn trọng điểm. Đây là kiểu thị trường mà chiến lược “đánh hẹp để thắng chắc” thường hiệu quả hơn nhiều so với cách trải rộng nguồn lực ngay từ đầu.

Điều kiện thứ hai là phải có năng lực thực thi tại chỗ. Trong ngành bán dẫn, bán được hàng mới chỉ là bước đầu. Khách hàng cần thời gian phản hồi nhanh, hỗ trợ kỹ thuật rõ ràng, khả năng phối hợp với bộ phận vận hành của nhà máy và sự hiện diện đủ gần để xử lý vấn đề khi cần. Vì vậy, chỉ có sản phẩm tốt thôi chưa đủ. Doanh nghiệp còn cần mô hình triển khai phù hợp, có thể là đối tác địa phương, đội kỹ thuật bản địa, kho ngoại quan, hoặc ít nhất là một cấu trúc dịch vụ đủ linh hoạt để không bị chậm trong khâu vận hành.

Về rủi ro, trước hết là rủi ro pháp lý và tuân thủ. Một số phân khúc như hóa chất, khí công nghiệp, xử lý môi trường hay dịch vụ hiệu chuẩn đều có những yêu cầu riêng về giấy phép, chứng nhận và thủ tục nhập khẩu. Nếu coi nhẹ phần này, doanh nghiệp có thể mất rất nhiều thời gian chỉ để xử lý các vướng mắc trước khi bước vào bán hàng.

Tiếp theo là rủi ro cạnh tranh. Nhiều tập đoàn quốc tế lớn đã có hiện diện trong khu vực ASEAN, thậm chí đã phục vụ khách hàng tại Việt Nam theo mô hình xuyên biên giới. Doanh nghiệp Nhật muốn thắng không thể chỉ dựa vào xuất xứ, mà cần chứng minh vì sao mô hình của mình phù hợp hơn: giao hàng nhanh hơn, hỗ trợ kỹ thuật gần hơn, kiểm soát chất lượng tốt hơn, hoặc có khả năng cùng khách hàng giải bài toán vận hành sâu hơn.

Rủi ro thứ ba là nhân sự. Thị trường thiếu kỹ sư chất lượng cao, trong khi việc phụ thuộc quá nhiều vào chuyên gia Nhật thường trú lại làm tăng mạnh chi phí. Cách tiếp cận hợp lý là kết hợp nhân sự chủ chốt từ Nhật với đội ngũ kỹ thuật địa phương được đào tạo bài bản, thay vì coi Việt Nam chỉ là một thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Cuối cùng là rủi ro đánh giá quá lạc quan về quy mô cơ hội trong từng ngách. Không phải phân khúc nào cũng đã có dữ liệu thị trường trực tiếp đủ dày. Vì vậy, trước khi đầu tư lớn, doanh nghiệp cần kiểm chứng bằng khách hàng thật, nhu cầu thật và bài toán vận hành thật, thay vì ra quyết định hoàn toàn dựa trên bức tranh vĩ mô.

6. Hàm ý chiến lược và bước đi đề xuất cho doanh nghiệp Nhật

Hàm ý chiến lược quan trọng nhất là nếu doanh nghiệp Nhật muốn tham gia chuỗi giá trị bán dẫn Việt Nam, cách đi hợp lý nhất hiện nay không phải là vào bằng một dự án quá lớn, mà là vào bằng một điểm chạm đủ nhỏ để kiểm chứng nhu cầu, nhưng đủ sâu để tạo vị thế.

Nhóm doanh nghiệp nên quan tâm trước tiên là các công ty có năng lực trong khí đặc chủng (specialty gases), hóa chất ướt (wet chemicals), vật tư phòng sạch (cleanroom), dịch vụ bảo trì – sửa chữa – vận hành (MRO), đo lường – hiệu chuẩn (metrology/calibration), xử lý nước, xử lý môi trường, tự động hóa nhà máy và đào tạo kỹ thuật. Đây là các nhóm có tính phù hợp cao nhất với giai đoạn phát triển hiện tại của thị trường.

Về hình thức tham gia, doanh nghiệp Nhật nên bắt đầu bằng khảo sát thị trường có trọng tâm, làm việc với đối tác bản địa, tiếp cận khách hàng tiềm năng để chạy thử mô hình cung ứng hoặc dịch vụ, rồi mới quyết định bước sâu hơn như mở văn phòng đại diện, xây đội ngũ kỹ thuật thường trú, thiết lập kho hàng tại chỗ hoặc cân nhắc liên doanh. Với phần lớn doanh nghiệp, pilot thương mại hoặc pilot dịch vụ sẽ là bước đi hợp lý hơn nhiều so với đầu tư lớn ngay từ đầu.

Trong 60 - 90 ngày đầu, thứ tự ưu tiên nên là (1) xác định rõ ngách sản phẩm hoặc dịch vụ phù hợp nhất; (2) lập bản đồ khách hàng mục tiêu tại Bắc Ninh và TP.HCM; (3) khảo sát tiêu chuẩn mua hàng, yêu cầu vận hành và rào cản pháp lý; (4) làm việc với các tổ chức xúc tiến và đối tác địa phương; (5) sau đó chốt một hoặc hai cơ hội thử nghiệm ban đầu. Mục tiêu của giai đoạn này không phải là “vào cho nhanh”, mà là xác định xem doanh nghiệp nên vào bằng cửa nào để có xác suất thắng cao nhất.

Nhìn từ góc độ nhà đầu tư, Việt Nam hiện là một thị trường đáng chú ý vì cơ hội không chỉ nằm ở tăng trưởng, mà nằm ở độ hở của hệ sinh thái. Trong nhiều trường hợp, chính những thị trường có độ hở như vậy mới là nơi tạo ra biên lợi nhuận tốt nhất cho người đi trước. Muốn nắm được cơ hội này, doanh nghiệp Nhật không cần đi nhanh nhất, nhưng cần đi đúng chỗ, đúng thời điểm và đúng vai trò.

Danh mục tài liệu tham khảo

1. Vietnet24h. (n.d.). Đầu tư của Amkor tại Việt Nam: Tầm nhìn và triển vọng phát triển chuỗi cung ứng bán dẫn. https://www.vietnet24h.vn/tin-veia/dau-tu-cua-amkor-tai-viet-nam-tam-nhin-va-trien-vong-phat-trien-chuoi-cung-ung-ban-dan

2. Tuoi Tre News. (2025, February 25). Vietnam's semiconductor sector reaches $18.7bn revenue, driven by FDI firms. https://news.tuoitre.vn/vietnams-semiconductor-sector-reaches-187bn-revenue-driven-by-fdi-firms-10384815.htm

3. Government News. (2025, November 10). Viet Nam's semiconductor industry attracts US$11.6 billion in FDI in 10 months. https://en.baochinhphu.vn/viet-nams-semiconductor-industry-attracts-us116-billion-in-fdi-in-10-months-111251110164615272.htm

4. VietnamPlus. (2025, November 27). Electronics exports hit record high despite global trade headwinds. https://en.vietnamplus.vn/electronics-exports-hit-record-high-despite-global-trade-headwinds-post333315.vnp

5. VnEconomy. (n.d.). Japan semiconductor business networking held in Hanoi. https://en.vneconomy.vn/vietnam-japan-semiconductor-business-networking-held-in-hanoi.htm

6. VietnamPlus. (2025, October 3). Vietnam, Japan boost ties in science-technology, semiconductors. https://en.vietnamplus.vn/vietnam-japan-boost-ties-in-science-technology-semiconductors-post329746.vnp

7. GTJA Vietnam. (2024, July). Overview of Vietnam semiconductor industry [PDF]. https://gtjai.com.vn/wp-content/uploads/2024/10/GTJASVN-Research_Semiconductor-industry-Overview_July-2024-1.pdf

8. Việt Nam News. (2025, January 26). Electronics industry booms in 2024 with record export turnover. https://vietnamnews.vn/economy/1691325/electronics-industry-booms-in-2024-with-record-export-turnover.html

9. Vietnam Export Data. (n.d.). Electronics lead Vietnam's trade growth with China as top supplier. https://www.vietnamexportdata.com/blogs/vietnam-electronics-trade-growth-2025-china-top-supplier

10. B&Company. (2026, March 24). Summary of FDI situation in Vietnam in 2025 and outlook for 2026. https://b-company.jp/summary-of-fdi-situation-in-vietnam-in-2025-and-outlook-for-2026

11. Việt Nam News. (2026, January 27). Japanese firms in Việt Nam hit 15-year profit high. https://vietnamnews.vn/economy/1764662/japanese-firms-in-viet-nam-hit-15-year-profit-high.html

12. TrendForce. (2025, May 16). Vietnam's semiconductor packaging & testing industry picks up steam. https://www.trendforce.com/news/2025/05/16/news-vietnams-semiconductor-packaging-testing-industry-picks-up-steam

13. Việt Nam News. (2026, January 3). Việt Nam’s semiconductor surge underscores mounting demand for skilled workers. https://vietnamnews.vn/economy/1733010/viet-nam-s-semiconductor-surge-underscores-mounting-demand-for-skilled-workers.html

14. Vietnam Briefing. (2025, March 3). Vietnam’s semiconductor industry: Progress and outlook beyond 2025. https://www.vietnam-briefing.com/news/vietnam-semiconductor-industry.html